Καρδιολογικό Βήμα

Πρόληψη και θεραπεία καρδιοπαθειών

Πώς μπορούν να προληφθούν τα καρδιαγγειακά επεισόδια

H περίμετρος της κοιλιακής χώρας εμπίπτει στην αρμοδιότητα των ιατρών όταν είναι περισσότερο από 102 εκατοστά για τους άνδρες και μεγαλύτερη από 88 εκατοστά για τις γυναίκες

Θα σας φανεί παράξενο αλλά όλα άρχισαν την εποχή των σπηλαίων, τότε που οι πρόγονοί μας δεν ήταν βέβαιοι ότι θα εξασφαλίσουν τροφή και για την επόμενη ημέρα. Σε αυτές τις σκληρές για την επιβίωση συνθήκες, εκείνοι που δεν μπορούσαν να αντέξουν την πολυήμερη ασιτία πέθαιναν, πιθανότατα προτού προλάβουν να αφήσουν απογόνους. Αντιθέτως, οι ανθεκτικότεροι στην ασιτία και επιζούσαν και μετέφεραν τα «ανθεκτικά» γονίδιά τους στις επόμενες γενιές. Μεταξύ των γονιδίων που εξασφάλιζαν στους μακρινούς προγόνους μας την επιβίωση ήταν και εκείνα που τους επέτρεψαν να αποθηκεύουν την ενέργεια που ελάμβαναν σήμερα (που κατά τύχη αγαθή, οι τροφές ήταν άφθονες) και να τη χρησιμοποιούν αύριο ή μεθαύριο (όταν οι συνθήκες θα γίνονταν σκληρές). Βασικά λοιπόν για την επιβίωση γονίδια ήταν αυτά που συνέβαλαν στη μετατροπή της πλεονάζουσας ενέργειας σε λίπος και στη διάσπαση του λίπους σε συνθήκες έλλειψης ενέργειας. Περιττό δε να πούμε ότι ζωτικής σημασίας σε αυτή τη διαδικασία ήταν τα κύτταρα του λιπώδους ιστού, τα αδιποκύτταρα.

Από την εποχή εκείνη ως σήμερα οι συνθήκες διαβίωσης έχουν αλλάξει δραματικά (αν και όχι πάντοτε προς το καλύτερο!). Ετσι, παρά το γεγονός ότι καταστρέφουμε το περιβάλλον και έχουμε εντάξει στη ζωή μας μια σειρά από παράγοντες που μας σκοτώνουν, είναι μάλλον βέβαιον ότι ένας πολίτης του δυτικού κόσμου τρώει με συχνότητα μεγαλύτερη από αυτή που έτρωγε ο άνθρωπος των σπηλαίων. Ως γνήσιοι απόγονοι όμως εκείνων των πρωτογόνων που επιβίωσαν επειδή διέθεταν τα κατάλληλα γονίδια για αποθήκευση λίπους, συνεχίζουμε να αποθηκεύουμε λίπος σαν να φοβόμαστε ότι αύριο δεν θα υπάρχει πια φαγητό. Αλλά, ως γνωστόν, όχι μόνο υπάρχει φαγητό αλλά συνήθως υπάρχει περίσσεια αγαθών. Την οποία αποθηκεύουμε και αποθηκεύουμε και αποθηκεύουμε...

Εκτός από την καθαυτό πρόσληψη περισσοτέρων θερμίδων και σε τακτά χρονικά διαστήματα, διαθέτουμε μία ακόμη ζωτικής σημασίας διαφορά από τους μακρινούς προγόνους μας: ξοδεύουμε λιγότερη ενέργεια. Εκείνοι πήγαιναν παντού με τα πόδια, εμείς έχουμε την τάση να κυκλοφορούμε παντού με το αυτοκίνητο. Εκείνοι κυνηγούσαν για την τροφή τους και μάζευαν καρπούς από τα δένδρα, εμείς πεταγόμαστε στον χασάπη και τον μανάβη. Με άλλα λόγια, όχι μόνο προσλαμβάνουμε περισσότερες θερμίδες αλλά ξοδεύουμε και λιγότερες, ειδικά όσοι εργαζόμαστε σε γραφείο. Οσοι δε από εμάς δεν γυμνάζουν τίποτε άλλο από τον αντίχειρά τους όταν αλλάζουν κανάλι στην τηλεόραση, εμπλουτίζουν ακόμη περισσότερο τις λιποαποθήκες τους...

Οι αποθήκες λίπους και ειδικά εκείνη της κοιλιακής χώρας είναι από τα πρώτα ορατά με γυμνό μάτι σημάδια ότι η ζωή μας έχει μπει σε μια πορεία που, όπως επισημαίνεται και στον Ομηρο, μας επιφυλάσσει δυσάρεστα. Αυτή την πανάρχαιη και ορατή ένδειξη επικινδυνότητας μας καλεί να αξιοποιήσουμε η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία, προκειμένου να προλάβουμε τα καρδιαγγειακά. Βλέπετε, η κοιλίτσα (που βεβαίως δεν αναπτύσσεται μέσα σε μια νύχτα και που αν αφεθεί να αυξάνει παύει να είναι κοιλίτσα..) είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Το λίπος που συσσωρεύεται μεταξύ των σπλάχνων είναι πολύ χειρότερο για την υγεία από το υποδόριο λίπος της κοιλιάς ή των γλουτών: σύμφωνα με πληθώρα μελετών, το λίπος αυτό επηρεάζει τον μεταβολισμό της γλυκόζης και των λιπιδίων (χοληστερόλη και τριγλυκερίδια).

Ετσι η αύξηση της περιμέτρου της κοιλιάς συνδέεται με αντίσταση στην ινσουλίνη και διαβήτη τύπου 2, καθώς και με αυξημένα επίπεδα χοληστερόλης και τριγλυκεριδίων στο αίμα.

Προφανώς, τα τριγλυκερίδια, τη χοληστερόλη, τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα δεν μπορούμε να τα δούμε με γυμνό μάτι. Απαιτείται να επισκεφθούμε τον γιατρό μας ο οποίος θα μας παραπέμψει για αιματολογικές εξετάσεις. Γιατί όμως να πάει κανείς στον γιατρό όταν αισθάνεται καλά και όταν θεωρεί ότι αυτή η παραπάνω κοιλίτσα που έχει αποκτήσει τελευταίως είναι ένα αναπόφευκτο κακό που έρχεται μαζί με τα δεύτερα -άντα. Μα εδώ ακριβώς είναι το θέμα! Καθόλου αναπόφευκτη δεν είναι η κοιλίτσα ύστερα από κάποια ηλικία, έστω και αν η συχνότητα με την οποία τη βλέπουμε (ακόμη και σε πολύ νεαρότερα άτομα) μας έχει πείσει όλους ότι είναι αναπόσπαστο κομμάτι του περάσματος στη μέση ηλικία. Για να πεισθείτε, αναλογιστείτε τους 90χρονους Κρήτες οι οποίοι όχι μόνο δεν έχουν κοιλίτσα αλλά και δεν φαίνονται να έχουν καν λιποκύτταρα! Και μην αμφιβάλλετε ότι οποιοσδήποτε 90χρονος ορεσίβιος της Κρήτης θα ήταν ικανός να ξεπεράσει πολλούς σαραντάρηδες της πόλης σε τεστ κοπώσεως...

Αν λοιπόν οι διαστάσεις της κοιλιάς σας είναι κάπως αυξημένες τον τελευταίο καιρό χωρίς μάλιστα να διαφαίνεται διάθεση υποχώρησής τους, μην το αγνοήσετε: δείτε το σαν ένδειξη ότι πρέπει να κάνετε κάτι για σας. Επισκεφθείτε τον γιατρό σας και ζητήστε του να εξετάσει αν πάσχετε ή όχι από μεταβολικό σύνδρομο. Με τον όρο αυτόν περιγράφουν οι γιατροί το σύνολο των παραμέτρων που πρέπει να ισχύουν για να είναι κανείς υποψήφιος για έμφραγμα και εγκεφαλικό επεισόδιο. Εκτός από την αυξημένη περίμετρο της κοιλιακής χώρας (περισσότερο από 102 εκατοστά για τους άνδρες και περισσότερα από 88 εκατοστά για τις γυναίκες), στις παραμέτρους αυτές εντάσσονται η υψηλή αρτηριακή πίεση, τα αυξημένα επίπεδα τριγλυκεριδίων και σακχάρου στο αίμα, καθώς και τα μειωμένα επίπεδα καλής χοληστερόλης. Τρεις από τις παραπάνω παραμέτρους αρκούν για να διαγνωσθεί κανείς με μεταβολικό σύνδρομο, ενώ είναι προφανές ότι όσο περισσότερες είναι οι παράμετροι και όσο πιο ακραίες οι τιμές τους, τόσο πιο μεγάλος ο κίνδυνος για καρδιοπάθειες και εγκεφαλικά.

Είπαμε όμως ότι οι επιστήμονες υποστηρίζουν πως τα καρδιαγγειακά μπορούν να προληφθούν. Τώρα που γνωρίζουμε ότι τόσο η παχυσαρκία γενικότερα όσο και η συσσώρευση ενδοσπλαχνικού λίπους είναι αποτελέσματα του τρόπου της ζωής μας και μόνο, μπορούμε να αναλογιστούμε τις ευθύνες μας και να πάρουμε την κατάσταση στα χέρια μας. Τι να κάνουμε; Μα το προφανές: να μιμηθούμε κατά το δυνατόν τις συνήθειες των 90χρονων Κρητών. Βεβαίως, αντιλαμβάνεται κανείς ότι δεν μπορούμε να μετακομίσουμε όλοι στην Κρήτη, ούτε μπορούμε να αλλάξουμε τον μολυσμένο αέρα των πόλεων όπου ζούμε. Υπάρχουν όμως πράγματα που μπορούμε να κάνουμε, αρκεί να τα θελήσουμε: μπορούμε να τρώμε καλύτερα και υγιεινότερα, μπορούμε να ασκούμαστε περισσότερο και συστηματικά, μπορούμε να χάσουμε βάρος. Με άλλα λόγια, για να μην είμαστε υπέρβαροι ή παχύσαρκοι, ή απλώς να μη φέρουμε την επικίνδυνη κοιλιά με την αυξημένη περίμετρο, δεν έχουμε παρά να επαναπροσαρμόσουμε τη ζωή μας στα δεδομένα που είμαστε εξελικτικά σχεδιασμένοι να ζούμε και τα οποία απωλέσαμε στην πορεία.

Και αν χρειάζεστε αποδείξεις ότι η υιοθέτηση ορισμένων αλλαγών στον τρόπο ζωής είναι ικανές να σας προστατεύσουν από τα καρδιαγγειακά, διαβάστε τα παρακάτω που έχουν προκύψει από εμπεριστατωμένες μελέτες. H ελάττωση του σωματικού βάρους κατά 5% ελαττώνει το ενδοκοιλιακό λίπος κατά 30%, ενώ βελτιώνει την αντίσταση στην ινσουλίνη, μειώνει την αρτηριακή πίεση και την κακή χοληστερόλη στο αίμα, και αυξάνει τα επίπεδα της καλής. Με άλλα λόγια, ο σωστός τρόπος ζωής διατηρεί τους παράγοντες κινδύνου σε έλεγχο και εμείς παύουμε να είμαστε υποψήφιοι για εμφράγματα και εγκεφαλικά. Και, πιστέψτε με, μπορεί σήμερα η επιστήμη να κάνει θαύματα και μπορεί στο μέλλον να είμαστε σε θέση να θεραπεύουμε καλύτερα τις τραυματισμένες από τα εμφράγματα καρδιές, όμως η ιπποκρατική ρήση «Κάλλιον του θεραπεύειν το προλαμβάνειν» έχει διαχρονική αξία...

Και ένα τσιγάρο βλάπτει

Είναι πλέον κοινό μυστικό ότι το κάπνισμα και τα καρδιαγγειακά πάνε χέρι χέρι. Ποιος θα περίμενε όμως ότι αρκούν ένα με τέσσερα τσιγάρα την ημέρα για να τριπλασιαστεί ο κίνδυνος που διατρέχει κάποιος να πεθάνει από καρδιοπάθειες; Και όμως, σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξε εκτενής και πολύχρονη μελέτη νορβηγών επιστημόνων η οποία δημοσιεύεται στο τελευταίο τεύχος της επιθεώρησης Tobacco Control. Οι νορβηγοί επιστήμονες παρακολούθησαν 43.000 άνδρες και γυναίκες από τα μέσα της δεκαετίας του 70 ως το 2002, καταγράφοντας την πορεία της υγείας τους και τις συνήθειές τους. H στατιστική ανάλυση των δεδομένων που συνελέγησαν όχι μόνο επιβεβαίωσε παλαιότερες μελέτες σύμφωνα με τις οποίες το κάπνισμα συνδέεται άμεσα με τα εγκεφαλικά, τα εμφράγματα και διάφορους τύπους καρκίνου (θυμίζουμε ότι περισσότεροι από το 90% των καρκίνων του πνεύμονα αποδίδονται στο κάπνισμα), αλλά κατέδειξε και κάτι νέο: ότι δεν υπάρχει ασφαλής δόση καπνίσματος. Με άλλα λόγια, ακόμη και όσοι δεν καπνίζουν πολλά τσιγάρα την ημέρα και θεωρούν ότι δεν κινδυνεύουν με τα τρία-τέσσερα τσιγάρα που καπνίζουν κάθε βράδυ με την παρέα, διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο θανάτου από καρδιαγγειακά σε σχέση με τους μη καπνιστές. H επιλογή είναι δική σας...

Στατιστικά δεδομένα

* Σήμερα υπάρχουν 1 δισεκατομμύριο υπέρβαρα άτομα στον κόσμο, ενώ τα παχύσαρκα άτομα φτάνουν τα 300 εκατομμύρια.

* H Ελλάδα είναι η πρώτη χώρα της EE σε συχνότητα παχυσαρκίας ενηλίκων και δεύτερη (μετά την Ιταλία) σε συχνότητα παιδικής παχυσαρκίας.

* Τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες στον δυτικό κόσμο (ακολουθεί ο καρκίνος).

* H υπέρταση, η παχυσαρκία, τα αυξημένα επίπεδα χοληστερόλης, ο σακχαρώδης διαβήτης και το κάπνισμα ερμηνεύουν το 75% και πλέον των καρδιαγγειακών επεισοδίων.

* H ελάττωση του βάρους κατά 30% προλαμβάνει ή θεραπεύει τον σακχαρώδη διαβήτη.

* Μετά την ηλικία των 25 ετών, για κάθε χρόνο που περνάει ο οργανισμός χρειάζεται 1% λιγότερες θερμίδες.

* Για να καεί μισό κιλό λίπους, πρέπει να ληφθούν 3.500 θερμίδες λιγότερες.

* Γρήγορο περπάτημα για 4-5 ώρες την ημέρα έχει την ίδια επίδραση στο βάρος όσο και η ελάττωση των θερμίδων που λαμβάνονται με την τροφή κατά 750-1.000.

* Τα παχύσαρκα παιδιά έχουν 2-5 φορές περισσότερες πιθανότητες να πάθουν εγκεφαλικό ή έμφραγμα προτού φτάσουν την ηλικία των 65 ετών.

Πρακτικές συμβουλές

* Τρώτε μεσογειακά: προτιμήστε τα όσπρια, τα φρούτα, τα λαχανικά, το ελαιόλαδο.

* Αποφύγετε τα έτοιμα προς κατανάλωση τρόφιμα, καθώς και οτιδήποτε περιέχει πολλά λιπαρά, αλάτι, ζάχαρη.

* Αποφύγετε τα τηγανητά. Μαγειρέψτε στον ατμό, στον φούρνο, στη σχάρα.

* Τρώτε σε τακτικές ώρες και μην παραλείπετε γεύματα. Ιδανικά, θα πρέπει να παίρνετε πρωινό, μεσημεριανό, βραδινό και ενδιαμέσως ένα σνακ (προτιμήστε φρούτο).

* Πίνετε τουλάχιστον 6-8 ποτήρια νερό την ημέρα.

* Περιορίστε την καφεΐνη (καφέδες, τσάι, αναψυκτικά τύπου κόλα).

* Ασκηθείτε. Επιλέξτε ένα σπορ που σας ταιριάζει (για να έχετε λιγότερες πιθανότητες να σταματήσετε έπειτα από λίγο...). Περπατήστε τουλάχιστον για 30 λεπτά καθημερινά και μη χρησιμοποιείτε συχνά τον ανελκυστήρα.

* Συνειδητοποιήστε πόσες ώρες μπορεί να είστε καθηλωμένοι μπροστά στην τηλεόραση ή στην οθόνη του υπολογιστή και κάντε κάτι για να αλλάξετε αυτή την κατάσταση.

* Μην καπνίζετε!

* Αν αποφασίσετε να κάνετε δίαιτα, μην παρασυρθείτε από τον πειρασμό να χάσετε βάρος γρήγορα. Οι αυστηρές δίαιτες δίνουν θεαματικά αποτελέσματα που διαρκούν λίγο. Επιλέξτε συστηματικές διατροφικές αλλαγές τις οποίες θα μπορέσετε να διατηρήσετε σε βάθος χρόνου.

* Εστω και αν αυτό ακούγεται ανεδαφικό με δεδομένες τις συνθήκες της ζωής μας, προσπαθήστε να ελαττώσετε το άγχος.

Ορισμός μεταβολικού συνδρόμου

Τρία από τα πέντε παρακάτω περιγραφόμενα στοιχεία αρκούν για να διαγνωστεί κανείς με μεταβολικό σύνδρομο. Προφανώς όσο περισσότερα εμφανίζει τόσο περισσότερο αυξάνεται ο κίνδυνος καρδιαγγειακών νοσημάτων.

1. Μεγάλη περιφέρεια μέσης (κοιλιακή παχυσαρκία): περισσότερα από 102 εκατοστά για τους άνδρες και περισσότερα από 88 εκατοστά για τις γυναίκες.

2. Αυξημένα επίπεδα τριγλυκεριδίων στο αίμα (περισσότερα από 150 mg/dl)

3. Χαμηλά επίπεδα HDL χοληστερόλης (καλής χοληστερόλης) στο αίμα (λιγότερα από 40 mg/dl για άνδρες και λιγότερα από 50 mg/dl για γυναίκες)

4. Ελαφρώς αυξημένα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα (περισσότερα από 110 mg/dl, όχι τόσο υψηλά όσο στον διαβήτη, αλλά υψηλότερα από τα κανονικά)

5. Υψηλή αρτηριακή πίεση (περισσότερα από 130 και 85 mmHg)

ΙΩΑΝΝΑ ΣΟΥΦΛΕΡΗ Το ΒΗΜΑ, 25/09/2005

Αρχείο Αναρτήσεων