Καρδιολογικό Βήμα

Πρόληψη και θεραπεία καρδιοπαθειών

Χειρουργική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας

Μακροχρόνιες μελέτες σε 11.972 ασθενείς σε Σουηδία και ΗΠΑ

Του Νικολαου Λ. Κατσιλαμπρου*

Οπως είναι κλασικά γνωστό, η παχυσαρκία έχει προσλάβει ανά την υφήλιο επιδημικές διαστάσεις. Ο αυστηρός ορισμός της νόσου προϋποθέτει την ύπαρξη ενός δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ) που είναι μεγαλύτερος του 30. Ο ΔΜΣ υπολογίζεται διαιρώντας το βάρος σε κιλά (αριθμητής) διά του ύψους σε μέτρα στο τετράγωνο (παρονομαστής). Μικρότερες τιμές του δείκτη μάζας σώματος (25 έως 30) θεωρούνται επίσης παθολογικές, διότι και αυτές συνοδεύονται από ανεπιθύμητα αν και σε μικρότερο βαθμό από ό,τι η επίσημη παχυσαρκία. Υπενθυμίζεται ότι οι κυριότερες παθολογικές καταστάσεις που συνοδεύουν την παχυσαρκία είναι ο διαβήτης, η στεφανιαία νόσος, η υπέρταση, οι διαταραχές των λιπιδίων, οι αρθροπάθειες κ.ά.

Είναι δεδομένο ότι η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας είναι δύσκολη έως εξαιρετικά δύσκολη. Είναι επίσης δεδομένο ότι άτομα με δείκτη μάζας σώματος άνω του 40 (βαριά νοσογόνος παχυσαρκία) πολύ σπάνια μπορούν να χάσουν σημαντικό βάρος μόνο με δίαιτα ή και φάρμακα. Αυτοί οι άνθρωποι πρέπει έπειτα από κατάλληλη μελέτη και προετοιμασία να υποβάλλονται σε χειρουργική θεραπεία. Οι ενδείξεις της χειρουργικής θεραπείας συνοψίζονται ως εξής:

Οι ενδείξεις

- ΔΜΣ › 40 kg/m2 ή ΔΜΣ › 35 kg/m2 με σημαντικές συνυπάρχουσες νοσηρές καταστάσεις που σχετίζονται με την παχυσαρκία.

- Ηλικία μεταξύ 16 και 65 ετών.

- Αποδεκτοί χειρουργικοί κίνδυνοι.

- Στοιχειοθετημένη αποτυχία μη χειρουργικών προσεγγίσεων για μακροχρόνια απώλεια βάρους.

- Ψυχολογικά ισορροπημένος ασθενής με ρεαλιστικές προσδοκίες.

- Ασθενής με επαρκή πληροφόρηση και κίνητρα.

- Δέσμευση για παρατεταμένες μεταβολές του τρόπου ζωής.

- Επίλυση προβλημάτων καταχρήσεως ουσιών ή οινοπνεύματος.

- Απουσία ενεργού σχιζοφρένειας και μη θεραπευόμενης σοβαρής κατάθλιψης.

Εως τώρα γνωρίζαμε ότι η απώλεια βάρους βελτιώνει τους δείκτες της αθηροσκλήρωσης (σάκχαρο, λιπίδια, υπέρταση), ενώ οι μελέτες όπου σχετίζονταν με την επιβίωση των παχύσαρκων ατόμων που χάνουν βάρος δεν ήταν αποκαλυπτικές και ούτε πάντοτε ομόφωνες, διότι αυτές ήταν αναδρομικές (δηλ. η παρατήρηση γινόταν εκ των υστέρων).

Την 23η Αυγούστου τρέχοντος έτους, το παγκοσμίως έγκριτο επιστημονικό περιοδικό «New England Journal of Medicine» εδημοσίευσε δύο σοβαρότατες μελέτες που αφορούν σε παχύσαρκα άτομα που υποβλήθηκαν σε διάφορους τύπους εγχειρήσεων για απώλεια βάρους και που παρακολουθήθηκαν επί μακρά σειρά ετών.

Η μία εξ αυτών των μελετών έγινε στη Σουηδία και περιέλαβε 4.047 παχύσαρκα άτομα, εκ των οποίων τα 2.010 χειρουργήθηκαν, ενώ τα υπόλοιπα 2.037 ακολούθησαν συμβατική θεραπεία (δίαιτα ή και φάρμακα). Ο μέσος χρόνος παρακολούθησης ήταν 10,9 χρόνια. Στο τέλος της μελέτης η απώλεια βάρους κυμαινόταν μεταξύ 14% έως 25% έναντι του αρχικού βάρους ανάλογα με τον τύπο της εγχείρησης, ενώ η μεταβολή του βάρους στην ομάδα της συμβατικής θεραπείας ήταν μηδαμινή. Το ενδιαφέρον, αλλά και πολύ νέο στοιχείο είναι ότι ο συνολικός αριθμός των θανάτων μέσα στα 11 χρόνια της παρακολούθησης ήταν για τα χειρουργηθέντα άτομα κατά 30% μικρότερος σε σχέση με την άλλη ομάδα. Το συχνότερο αίτιο θανάτου και στις δύο ομάδες ήταν το έμφραγμα του μυοκαρδίου και ο καρκίνος. Στους χειρουργηθέντες σημειώθηκαν 13 θάνατοι από έμφραγμα έναντι 25 στη συμβατική θεραπεία και 29 θάνατοι από καρκίνο έναντι 47 αντίστοιχα.

Η άλλη πρόσφατη μελέτη προέρχεται από τις ΗΠΑ και αναφέρεται σε 7.925 που υποβλήθηκαν σε γαστρικό bypass (βαρύτερη εγχείρηση) και σε 7.925 άτομα που δεν χειρουργήθηκαν και που ήταν συγκρίσιμα ως προς το φύλο, την ηλικία, καθώς και τον βαθμό παχυσαρκίας. Ο μέσος χρόνος παρακολούθησης ήταν της τάξης των 7,1 ετών. Οπως και στην προηγούμενη μελέτη έτσι και εδώ, το ολικό ποσοστό των θανάτων σε εκείνους που χειρουργήθηκαν ήταν σημαντικά μικρότερο (40%) σε σχέση με τους μη χειρουργηθέντες. Ειδικότερα στους χειρουργηθέντες μειώθηκαν σε σχέση με την άλλη ομάδα οι θάνατοι από στεφανιαία νόσο κατά 56%, από διαβήτη κατά 92% και από καρκίνο κατά 60%.

Συμπεράσματα

Τα συμπεράσματα για όλους μας μπορούν να συνοψισθούν στα εξής:

1. Η βαριά παχυσαρκία αποτελεί πράγματι επιτακτική ένδειξη για εγχείρηση, εφόσον δεν υπάρχουν αντενδείξεις και εφόσον έχουν αποτύχει τα συντηρητικά μέσα.

2. Αποδείχθηκε για πρώτη φορά και πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η απώλεια βάρους όχι μόνο μειώνει τους παράγοντες κινδύνου, αλλά το κυριότερο επιμηκύνει τη ζωή. Στο σημείο αυτό θα ήθελα να συμπληρώσω ότι με την απώλεια βάρους ελαχιστοποιούνται οι αναπηρικές καταστάσεις και βελτιώνεται σημαντικά η ποιότητα ζωής.

3. Εντυπωσιακή είναι, εξάλλου, η μείωση του ποσοστού του καρκίνου ύστερα από μεγάλη απώλεια βάρους.

Θα ήθελα όμως να σημειώσω με έμφαση ότι οι εγχειρήσεις αφορούν μόνο τους πολύ βαριά παχύσαρκους και όχι την πληθώρα των ελαφρότερα παχυσάρκων ή υπέρβαρων ατόμων.

Η χώρα μας διαθέτει αρκετούς επίλεκτους χειρουργούς εξειδικευμένους στην παχυσαρκία. Σε κάποιες όμως περιπτώσεις, μερικοί ασθενείς που δεν πληρούν όλες τις απαραίτητες ιατρικές ενδείξεις παρασύρονται από ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες ή διαφημίσεις με δυσμενείς ενίοτε συνέπειες. Ο διάσημος ιατρός George Bray, αυθεντία σ’ αυτόν τον τομέα, θεωρεί ότι οι εγχειρήσεις πρέπει να γίνονται από χειρουργούς που διαθέτουν μια δεδομένη εμπειρία (κατά προτίμηση πάνω από 100) και επιπλέον τα ειδικά χειρουργικά κέντρα να διαθέτουν όλες τις προϋποθέσεις αφενός εκπαίδευσης των γιατρών και αφετέρου αντιμετώπισης οιονδήποτε συμβαμάτων.

* Ο κ. Ν. Λ. Κατσιλάμπρος είναι καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών - Ειδικός στον Διαβήτη και την Παχυσαρκία.

Αρχείο Αναρτήσεων