Καρδιολογικό Βήμα

Πρόληψη και θεραπεία καρδιοπαθειών

Πρόληψη του εμφράγματος

Η ανίχνευση των επικίνδυνων αθηρωματικών πλακών μέσω της οπτικής συνεκτικής τομογραφίας αλλά και η αντιμετώπισή τους με βιοαποδομούμενα στεντ που απελευθερώνουν την ουσία μπεβασιζουμάμπη υπόσχονται πολλά για τη θεραπεία της στεφανιαίας νόσου.
Η τοποθέτηση των ενδοστεφανιαίων προθέσεων (στεντ) στο εσωτερικό της αρτηρίας κατά την αγγειοπλαστική οδηγεί στη διάνοιξη της στενωμένης περιοχής και στην αποκατάσταση της φυσιολογικής ροής του αίματος χωρίς χειρουργείο και νοσηλεία, με αποτέλεσμα την εξαφάνιση των συμπτωμάτων.
Η χρήση όμως των στεντ σχετίζεται με κάποιες επιπλοκές. Οι βασικότερες από αυτές είναι η εκ νέου στένωση του αυλού της αρτηρίας (γνωστή ως επαναστένωση) και η αιφνίδια απόφραξη της αρτηρίας, λόγω της δημιουργίας θρόμβου στον αυλό της. Τα αρχικού τύπου μεταλλικά στεντ, που χρησιμοποιούνταν μέχρι τις αρχές της τρέχουσας δεκαετίας, παρουσίαζαν σημαντικό ποσοστό επαναστένωσης (έως και 25-30% στο πρώτο εξάμηνο). Μάλιστα σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη το ποσοστό της επαναστένωσης έφθανε και 40%.
«Το πρόβλημα αυτό αντιμετωπίστηκε σε μεγάλο βαθμό με την ανάπτυξη νέου τύπου στεντ, τα οποία είναι επενδεδυμένα με φαρμακευτική ουσία που εμποδίζει τον υπέρμετρο πολλαπλασιασμό των κυττάρων στο εσωτερικό του τοιχώματος της αρτηρίας, επιτυγχάνοντας σημαντική αναστολή της επαναστένωσης σε ποσοστό 5-10%», εξηγεί ο καθηγητής Καρδιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών κ. Χριστόδουλος Στεφανάδης. «Η όψιμη θρόμβωση, η θρόμβωση δηλαδή του στεντ μετά το πρώτο έτος της επέμβασης, αποτελεί μια επιπλοκή που σχετίζεται με τη χρήση των επενδεδυμένων με φάρμακο στεντ».
Η επιπλοκή
Το ποσοστό της όψιμης αυτής θρόμβωσης (η οποία έχει θνητότητα 40-50%) αυξάνεται κατά 0,5% κάθε έτος συγκριτικά με τα μεταλλικά στεντ. Για την αντιμετώπιση αυτής της επιπλοκής χορηγείται ο συνδυασμός αντιαιμοπεταλιακών φαρμάκων (ασπιρίνης και κλοπιδογρέλης) τουλάχιστον ένα έτος μετά την εμφύτευση του επικεκαλυμμένου στεντ. Για να μειωθεί ο κίνδυνος θρόμβωσης, η έρευνα εστιάστηκε τόσο στη βελτίωση του σχεδιασμού των στεντ όσο και στη χρήση νεώτερων φαρμακευτικών ουσιών για την επικάλυψή τους.
Η εμφάνιση οξέων στεφανιαίων επεισοδίων _ όπως είναι το έμφραγμα του μυοκαρδίου και η ασταθής στηθάγχη _ έχει βρεθεί από μελέτες ότι σχετίζεται άμεσα με την παρουσία επικίνδυνων αθηρωματικών πλακών στο τοίχωμα της στεφανιαίας αρτηρίας. «Νεώτερες μελέτες έδειξαν ότι οι επικίνδυνες αθηρωματικές πλάκες έχουν αυξημένη ανάπτυξη νέων αγγείων», λέει ο καρδιολόγος της Α' Πανεπιστημιακής Κλινικής κ. Κωνσταντίνος Τούτουζας.
«Τα νέα αυτά αγγεία που δημιουργούνται (vasa vasorum) τροφοδοτούν την αθηρωματική πλάκα με φλεγμονώδη στοιχεία και την καθιστούν πιο ευάλωτη στη ρήξη και επομένως στην πρόκληση οξέος εμφράγματος. Τα νέα αγγεία στις αθηρωματικές πλάκες αυξάνονται κατά 50-60 φορές σε σχέση με το φυσιολογικό αγγειακό τοίχωμα, ιδιαίτερα σε νέους ασθενείς με αυξημένα επίπεδα χοληστερόλης».
Στην Α' Καρδιολογική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών δημιουργήθηκε και εξελίχθηκε πρόσφατα ένας νέος τύπος στεντ, που επενδύεται με τη φαρμακευτική ουσία μπεβασιζουμάμπη (bevacizumab), η οποία αναστέλλει τη δημιουργία νεοαγγείων, με ιδιαίτερα ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Η φαρμακευτική αυτή ουσία ήδη χρησιμοποιείται σε ασθενείς με καρκίνο του νεφρού, του παχέος εντέρου και του μαστού με πολύ καλά αποτελέσματα.
Η φαρμακευτική ουσία
«Στην καρδιολογία χρησιμοποιήθηκε πρώτα σε πειραματικά μοντέλα στα οποία φάνηκε ότι ήταν ασφαλής η εμφύτευση στεντ που απελευθερώνουν μπεβασιζουμάμπη», επισημαίνει ο κ. Στεφανάδης. «Μάλιστα τα νέα αγγεία μειώθηκαν σημαντικότατα με την ουσία αυτή στο αγγειακό τοίχωμα και στην αθηρωματική πλάκα. Κατόπιν, έγινε εμφύτευση του νέου αυτού στεντ σε ασθενείς με στεφανιαία νόσο, με πολύ ικανοποιητικά αποτελέσματα. Διαπιστώθηκε ότι δεν προκαλεί επαναστένωση ούτε και θρόμβωση, τουλάχιστον στον αρχικό περιορισμένο αριθμό ασθενών που μελετήθηκαν».
Όπως παρουσιάστηκε στο Διεθνές Συνέδριο του Αμερικανικού Κολεγίου Καρδιολογίας στο Ορλάντο των ΗΠΑ, τα αποτελέσματα αυτά διατηρούνται και στα δύο έτη. «Επιπλέον, με τη χρήση ενδοστεφανιαίου υπερηχογραφήματος φαίνεται ότι η ουσία αυτή έχει πολύ μικρό ποσοστό επαναστένωσης (2-3%), όπως όλα τα νέα στεντ, ενώ παράλληλα μειώνει σε πολύ μεγάλο βαθμό τα νεοαγγεία», υπογραμμίζει ο κ. Τούτουζας. «Με αυτό τον τρόπο διατηρεί την αθηρωματική πλάκα σταθερή και με τη σωστή χρήση πιθανώς στο μέλλον να είναι ένας τρόπος για την πρόληψη των εμφραγμάτων».
Στο Συνέδριο παρουσιάστηκαν και τα νέας γενιάς στεντ, που απελευθερώνουν την ουσία μπεβασιζουμάμπη. Σε αυτά τα στεντ, η ουσία σταθεροποιείται πάνω σε αυτά με ένα νέο πολυμερές, το οποίο αποδομείται (είναι βιοαπορροφούμενο) έπειτα από λίγες εβδομάδες. Το πλεονέκτημα αυτού του πολυμερούς είναι ότι δεν προκαλεί φλεγμονώδεις αντιδράσεις στο αγγείο και έτσι θεωρητικά δεν θα χρειάζεται η μακρόχρονη χορήγηση ασπιρίνης και κλοπιδογρέλης.
«Οι πρώτες πειραματικές μελέτες για τα νέα στεντ ήταν πολύ ενθαρρυντικές, γιατί έδειξαν ότι το πολυμερές εξαφανίζεται και έτσι το στεντ καλύπτεται πλήρως από νέα ενδοθηλιακά κύτταρα», σχολιάζει ο κ. Τούτουζας. «Για την εκτίμηση της ενδοθηλιοποίησης χρησιμοποιήθηκε μια νέα μέθοδος, η οπτική συνεκτική τομογραφία, η οποία έχει την καλύτερη διακριτική ικανότητα από όλες τις προηγούμενες απεικονιστικές μεθόδους για την εκτίμηση του αρτηριακού τοιχώματος. Στην Α' Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική χρησιμοποιείται η οπτική συνεκτική τομογραφία για την εκτίμηση των αθηρωματικών πλακών με μεγάλη επιτυχία».
Βέβαια χρειάζονται μεγάλες μελέτες για τη χρήση των νέων ευρημάτων στην καθημερινή ιατρική πράξη.
Βελτίωση στη διάγνωση
Μια νέα εξέταση, το στρες έκο, αποτελεί σήμερα την πιο αξιόπιστη μέθοδο εκτίμησης της καρδιάς. Πρέπει, όμως, να γίνεται σε νοσοκομείο με κατάλληλη υποδομή και ειδικά εκπαιδευμένο προσωπικό.
Η στεφανιαία νόσος ολοένα και αυξάνεται παγκοσμίως _ και στη χώρα μας. Τα καρδιαγγειακά επεισόδια, μεταξύ των οποίων το έμφραγμα του μυοκαρδίου, αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου στις ευρωπαϊκές χώρες και στην Ελλάδα. Έτσι, η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση της στεφανιαίας νόσου είναι πραγματικά θέμα ζωής και θανάτου.
«Η σύγχρονη ιατρική σήμερα, κατά συνέπεια και η σύγχρονη καρδιολογία, απαιτεί τον προσδιορισμό και την εφαρμογή διαγνωστικών τεχνικών στη διάγνωση και την πρόγνωση οποιασδήποτε νόσου με ασφαλείς μεθόδους, που παράλληλα να χαρακτηρίζονται από υψηλή διαγνωστική ακρίβεια» εξηγεί η λέκτωρ Καρδιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Κωνσταντίνα Αγγέλη. «Υπό αυτό το πρίσμα, η σύγχρονη διαγνωστική καρδιολογική προσέγγιση του ασθενούς δεν βασίζεται πλέον αποκλειστικά στην κλινική εξέταση και στο ηλεκτροκαρδιογράφημα _ είτε κατά την ηρεμία είτε κατά τη διάρκεια της δοκιμασίας κόπωσης _ αλλά κυρίως σε δεδομένα που προκύπτουν με την εφαρμογή απεικονιστικών τεχνικών».
«Συνεπώς, σήμερα, προσεγγίζοντας έναν ασθενή δεν βασιζόμαστε μόνο στην κλινική εξέταση και στο ηλεκτροκαρδιογράφημα στην ηρεμία ή και στις μεταβολές του κατά τη διάρκεια της δοκιμασίας κόπωσης αλλά και σε δεδομένα που προκύπτουν με την εφαρμογή των απεικονιστικών τεχνικών» τονίζει η κ. Αγγέλη. «Η δυναμική υπερηχογραφία και οι ραδιοϊσοτοπικές τεχνικές (σπινθηρογράφημα με θάλλιο ή τεχνήτιο) είναι λειτουργικές δοκιμασίες και μας δίνουν πληροφορίες για την ισχαιμία και τη βιωσιμότητα του μυοκαρδίου. Η μαγνητική τομογραφία εφαρμόζεται κυρίως για την εκτίμηση της έκτασης της ουλής στην εμφραγματική περιοχή. Η αξονική στεφανιογραφία αποτελεί νεώτερη τεχνική, η οποία μελλοντικά θα μπορεί να εφαρμοσθεί για την εκτίμηση της στένωσης των στεφανιαίων αγγείων».
Χωρίς ακτινοβολία
Η δυναμική υπερηχογραφία (stress echo) έχει ιδιαίτερα υψηλή διαγνωστική αξία. «Επιπλέον είναι πλήρως ασφαλής, δεδομένου ότι ο ασθενής δεν λαμβάνει ακτινοβολία, έχει δηλαδή μηδενικό βιολογικό κόστος» επισημαίνει η κ. Αγγέλη. «Την τελευταία δεκαετία, τόσο οι τεχνολογικές εξελίξεις όσο και η εφαρμογή νέων υπερηχογραφικών τεχνικών έχουν προσαυξήσει σημαντικά τη διαγνωστική αξία της μεθόδου».
Πρακτικά, η δυναμική υπερηχογραφία (stress echo) είναι υπερηχογράφημα καρδιάς κατά τη διάρκεια κόπωσης, η οποία προκαλείται είτε με φυσική άσκηση (με τάπητα ή ύπτιο ποδήλατο) είτε φαρμακευτικά (με χορήγηση ειδικών φαρμάκων ενδοφλέβια). «Η χορήγηση των παραγόντων αντίθεσης (contrast echo) προσφέρει τη δυνατότητα επιπλέον αναλυτικότερης εκτίμησης της μυοκαρδιακής αιμάτωσης» περιγράφει η κ. Αγγέλη. «Διενεργείται και γνωματεύεται αποκλειστικά από ομάδα καρδιολόγων, οι οποίοι γνωρίζουν με λεπτομέρεια το ιστορικό του κάθε εξεταζομένου. Απαιτείται καλά οργανωμένο υπερηχογραφικό εργαστήριο με ειδικά εκπαιδευμένο και έμπειρο επιστημονικό προσωπικό».
«Αποτελεί την πλέον αξιόπιστη μέθοδο για διερεύνηση στεφανιαίας νόσου», υπογραμμίζει η κ. Αγγέλη. «Κατά τη διάρκειά της απεικονίζεται όχι μόνο το μυοκαρδιακό τοίχωμα, αλλά και όλες οι δομές της καρδιάς, καθώς και η λειτουργικότητα των βαλβίδων, γεγονός που προσφέρει στον καρδιολόγο μία συνολική εικόνα του καρδιαγγειακού συστήματος. Πρόκειται, λοιπόν, για μία μέθοδο που έχει καταξιωθεί ως σημαντικότατο και πολύπλευρο εργαλείο της διάγνωσης και εκτίμησης της στεφανιαίας νόσου».
Στην Α’ Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική του Ιπποκρατείου Νοσοκομείου Αθηνών, ο αριθμός των εξετασθέντων με αυτήν τη μέθοδο ανέρχεται σε περίπου 60.000. Ενδεικτικά της εμπειρίας της Κλινικής αποτελούν οι πολυπληθείς ανακοινώσεις σε ελληνικά και διεθνή συνέδρια, καθώς και οι δημοσιεύσεις σε έγκριτα διεθνή περιοδικά.
«Η δυναμική υπερηχογραφία με τη χρήση και των παραγόντων αντίθεσης (stress - contrast echo) θεωρείται μία μέθοδος πλήρους καρδιολογικής εκτίμησης, με εξαιρετικές πληροφορίες για τους ασθενείς» λέει η κ. Αγγέλη. «Η ευρεία εφαρμογή της δυναμικής υπερηχογραφίας και οι μοναδικές πληροφορίες που συλλέγονται συνολικά για το καρδιαγγειακό σύστημα καθιστούν την εξέταση το πλέον χρήσιμο εργαλείο για τον σύγχρονο καρδιολόγο».
Σε ποιους συνιστάται
Το στρες έκο ενδείκνυται στις εξής περιπτώσεις:
-Σε ασθενείς μετρίου ή σοβαρού κινδύνου εμφάνισης στεφανιαίας νόσου.
-Σε ασθενείς με κινητικά προβλήματα, που δε μπορούν να υποβληθούν σε κλασική δοκιμασία κόπωσης, στα πλαίσια προεγχειρητικού ελέγχου πριν από μεγάλα εξωκαρδιακά χειρουργεία.
-Σε ασθενείς που εμφανίζουν ηλεκτροκαρδιογραφικές διαταραχές ή που φέρουν βηματοδότη.
-Σε ασθενείς με γνωστή στεφανιαία νόσο (με αγγειοπλαστική ή bypass) για τακτικό έλεγχο, επειδή δεν εκθέτει τον εξεταζόμενο σε ιονίζουσα ακτινοβολία.
Οι νέες μέθοδοι
Οι μη επεμβατικές απεικονιστικές μέθοδοι, οι οποίες χρησιμοποιούνται στην καθημερινή κλινική πράξη, είναι σήμερα:
-H δυναμική υπερηχογραφία (stress echo)
-To σπινθηρογράφημα μυοκαρδίου
-H μαγνητική τομογραφία
-H αξονική στεφανιογραφία.
Η ιδανική διατροφή για την προστασία της καρδιάς
Οι κατευθυντήριες οδηγίες για την προστασία της καρδιάς, ειδικά σε ασθενείς με προδιαθεσικούς παράγοντες ή σε υπάρχον καρδιολογικό πρόβλημα όπως συμβουλεύει ο καθηγητής κ. Στεφανάδης συμπυκνώνονται στα παρακάτω:
* Μείωση κορεσμένων λιπαρών (ζωικών) σε λιγότερο από 7-10% των συνολικών προσλαμβανόμενων θερμίδων.
* Αποφυγή trans λιπαρών οξέων (υδρογονωμένων λιπών).
* Αύξηση μονοακόρεστων και πολυακόρεστων ελαίων σε 25% περίπου του συνολικού ποσοστού των προσλαμβανόμενων θερμίδων (ειδικά, στην Ελλάδα, με την παραδοσιακή διατροφή, δεν υπάρχει πρόβλημα έως και το 30-40% του προσλαμβανόμενου λίπους να προέρχεται από το ελαιόλαδο, που είναι πλούσιο σε μονοακόρεστα).
* Μείωση διατροφικής χοληστερόλης σε λιγότερο από 200-300 mg/ημερησίως.
* Αύξηση πρόσληψης φρούτων και λαχανικών.
* Προτίμηση στους σύνθετους υδατάνθρακες (π.χ. μαύρο ψωμί).
* Μείωση της πρόσληψης άλατος και της υπερβολικής πρόσληψης αλκοόλ.
«Εκτός από τις διατροφικές οδηγίες, υπενθυμίζουμε την τακτική σωματική δραστηριότητα», τονίζει ο κ. Στεφανάδης. «Οι διατροφικές οδηγίες είναι σημαντικές στα άτομα αυτά ως δευτερογενής πρόληψη, γιατί τα επίπεδα των κορεσμένων λιπαρών οξέων σχετίζονται και με την πρόοδο της αθηρωμάτωσης, κυρίως στους άνδρες».
Ελαιόλαδο: το φυσικό φάρμακο για τις αρτηρίες
Το λάδι της ελιάς βελτιώνει τη λειτουργικότητα των αγγείων και ελαττώνει την οξείδωση και τη φλεγμονή των αρτηριών, που οδηγούν σε καρδιακό έμφραγμα. Σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξε η «Μελέτη του Ελαιολάδου», που εκπονήθηκε από το Πανεπιστήμιο Αθηνών και προκαταρκτικά αποτελέσματά της ανακοινώθηκαν στο Διεθνές Συνέδριο του Αμερικανικού Κολεγίου Καρδιολογίας.
Επειδή η κατανάλωση διαφορετικών τύπων ελαίων επιδρά με διαφορετικό τρόπο στην εμφάνιση των καρδιαγγειακών επεισοδίων, στόχος αυτής της μελέτης ήταν να διερευνηθεί ο ακριβής ρόλος και μηχανισμός δράσης του καλαμποκέλαιου, του ηλιελαίου, του ιχθυέλαιου, του σογιέλαιου και του εξαιρετικά παρθένου ελαιολάδου στην ενδοθηλιακή λειτουργία, την οξείδωση και τη φλεγμονή των αρτηριών. Στην Α' Καρδιολογική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών _ υπό την επίβλεψη του καθηγητή κ. Στεφανάδη _ ο αναπληρωτής καθηγητής Καρδιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηγνών Δ. Δημήτρης Τούσουλης, με τους συνεργάτες του Ν. Παπαγεωργίου και Χ. Αντωνιάδη, μελέτησαν την οξεία χορήγηση ελαιολάδου σε υγιείς εθελοντές.
«Εκτιμήθηκε η επίδραση του ελαιολάδου σε σημαντικές παραμέτρους της αγγειακής λειτουργίας, καθώς επίσης και στην οξείδωση και φλεγμονή που εμπλέκονται στην αθηρογένεση», λέει ο κ. Τούσουλης. «Η μελέτη των αποτελεσμάτων έδειξε ότι αυτοί που έλαβαν το ελαιόλαδο σε εφάπαξ μέτρια ποσότητα, παρουσίασαν βελτίωση της λειτουργικότητας των αγγείων και ελάττωση της οξείδωσης και της φλεγμονής. Τα προκαταρκτικά αυτά αποτελέσματα δείχνουν την προστατευτική δράση του ελαιολάδου στα αγγεία, ασκώντας με αυτό τον τρόπο δράση έναντι της αθηροσκλήρυνσης».
Η δυσλειτουργία του ενδοθηλίου, όπως και η φλεγμονή του ενδοθηλίου, αποτελούν βασικό παράγοντα στη στεφανιαία νόσο. Πολύ λίγες μελέτες έχουν ασχοληθεί με τη μακροπρόθεσμη επίδραση του ελαιολάδου στα αγγεία. Σε μελέτη που διεξήχθη στην Ισπανία, 180 ασθενείς που διατρέφονταν με μεσογειακή διατροφή στην οποία κύριο συστατικό ήταν το ελαιόλαδο, είχαν _ ύστερα από δύο χρόνια παρακολούθησης _ καλύτερη ενδοθηλιακή λειτουργία και χαμηλότερους δείκτες φλεγμονής.
«Στην καλύτερη λειτουργικότητα των αγγείων μπορεί να επιδρούν τόσο τα μονοακόρεστα λιπαρά οξέα, όσο και τα αντιοξειδωτικά, που σε μεγαλύτερη ποσότητα περιέχονται στο εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο», εξηγεί ο κ. Τούσουλης. «Επιπλέον, το ελαιόλαδο διαθέτει αντιθρομβωτικές ιδιότητες. Η πολυφαινόλη υδροξυτυροσόλη, που βρίσκεται σε αφθονία στο παρθένο ελαιόλαδο, αναστέλλει την in vitro συσσώρευση αιμοπεταλίων στο ανθρώπινο αίμα, ενώ η μεταγευματική αύξηση παραγόντων της πήξης μειώνεται με πρόσληψη ελαιολάδου σε σχέση με τα κορεσμένα λίπη».
Τo συνιστά το FDA
Σε ποια στοιχεία στηρίχθηκε η «Μελέτη του ελαιολάδου»; «Το ''παρθένο'' και το 'εξαιρετικά παρθένο' ελαιόλαδο, εκτός από την περιεκτικότητα σε μονοακόρεστα λιπίδια, είναι πλούσιο σε φαινόλες, που διαθέτουν αντιοξειδωτικές ιδιότητες, βιταμίνη Ε και καροτένια», λέει η παθολόγος, λέκτωρ Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών κ. Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, που συμμετείχε στη μελέτη. «Αποτελεί πεδίο εντατικής έρευνας η σχέση του ελαιολάδου με: τη στεφανιαία νόσο, την υπέρταση, την υπερλιπιδαιμία, τη δυσλειτουργία του ενδοθηλίου, τη θρόμβωση, φλεγμονώδεις παράγοντες, το μεταβολικό σύνδρομο, τον καρκίνο, την άνοια και την κατάθλιψη στην τρίτη ηλικία, γιατί κατ’αρχάς υπάρχουν ενθαρρυντικά στοιχεία για τη προληπτική δράση του ελαιολάδου στα νοσήματα αυτά».
Το ελαιόλαδο, που παράγεται σε διάφορες περιοχές στην Ελλάδα, έχει ως επί το πλείστον άριστα ποιοτικά χαρακτηριστικά, όπως χαμηλή οξύτητα και άριστα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά. Η υψηλή ηλιοφάνεια και το ξηρό κλίμα της χώρας μας ευνοεί την παραγωγή ελαιολάδου υψηλής ποιότητας και μεγάλης διατροφικής αξίας.
Το 2004, το FDA (Federal Drug Administation) στις ΗΠΑ επέτρεψε την καταγραφή (health claim) «για τα οφέλη ως προς τον κίνδυνο εμφάνισης στεφανιαίας νόσου, όταν καταναλώνονται 23g ελαιολάδου καθημερινά, λόγω της μεγάλης περιεκτικότητάς του σε μονοακόρεστα λιπαρά οξέα. Αντίστοιχα, όταν επιβεβαιωθεί θετική συσχέτιση άλλων μικροσυστατικών του ελαιολάδου (εκτός του μονοακορέστου λιπαρού οξέος) με τη μείωση του κινδύνου εμφάνισης στεφανιαίας νόσου, θα υπάρχει η δυνατότητα περισσότερων ή πιο αναλυτικών καταγραφών (health claims) σχετικά με την υγεία», επισημαίνει η κ. Ψαλτοπούλου.
Πηγή : ΤΑ ΝΕΑ Ένθετο Υγεία

Αρχείο Αναρτήσεων