Καρδιολογικό Βήμα

Πρόληψη και θεραπεία καρδιοπαθειών

Άσκηση και στεφανιαία νόσος: Η κίνηση σώζει ζωές

Η στεφανιαία νόσος του μυοκαρδίου αποτελεί την πρώτη αιτία θανάτου στις χώρες του δυτικού κόσμου.

Με δεδομένη τη γήρανση του πληθυσμού της Ευρώπης, στα επόμενα χρόνια αναμένεται ακόμη μεγαλύτερη αύξηση των θανάτων από στεφανιαία νόσο.

Σημαντικό ρόλο στη μείωση της συχνότητας νοσηρότητας και θνητότητας από τη στεφανιαία νόσο παίζει η στρατηγική της πρόληψής της. Μία από τις πιο σημαντικές δράσεις είναι ο περιορισμός των κλασικών προδιαθεσικών παραγόντων κινδύνου όπως το κάπνισμα, η υπερχο-ληστεριναιμία, η παχυσαρκία, ο σακχαρώδης διαβήτης.

Μεγάλες επιδημιολογικές έρευνες οδήγησαν τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας να συμπεριλάβει στους κύριους παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη στεφανιαίας νόσου την απουσία οποιασδήποτε μορφής σωματικής δραστηριότητας στην καθημερινή ζωή του σύγχρονου ανθρώπου. Η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας συνοδεύεται από διπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης στεφανιαίας νόσου σε σχέση με τα σωματικά δραστήρια άτομα. Αντίθετα, από πολλές κλινικές και πειραματικές μελέτες έχει βρεθεί ότι η συστηματική αερόβια άσκηση προστατεύει σε ικανοποιητικό βαθμό το μυοκάρδιο από την εμφάνιση της ισχαιμικής νόσου με αρκετούς μηχανισμούς. Η σωματική δραστηριότητα προκαλεί τις εξής ευνοϊκές μεταβολές στην καρδιακή λειτουργία:

  • Αυξάνει ή διατηρεί σταθερή την παροχή οξυγόνου στο μυοκάρδιο. Αυτό επιτυγχάνεται με την καθυστέρηση της εξέλιξης της αθηροσκλήρωσης στα στεφανιαία, αφού βελτιώνει
    α) το λιποπρωτεϊνικό προφίλ (αύξηση HDL/LDL),
    β) το μεταβολισμό των υδατανθράκων και ελαττώνει το βαθμό συγκόλλησης των αιμοπεταλίων και την εναπόθεση λίπους στα τοιχώματα των στεφανιαίων αγγείων.
    Επίσης, η σωματική δραστηριότητα έχει βρεθεί ότι αυξάνει την παράπλευρη κυκλοφορία στα στεφανιαία αγγεία και την αιματική ροή στο μυοκάρδιο.
  • Ελαττώνει τις απαιτήσεις του μυοκαρδίου σε οξυγόνο. Αυτό επιτυγχάνεται
    α) με τη μείωση της καρδιακής συχνότητας σε ηρεμία και σε υπομέγιστο έργο,
    β) με τη μείωση της συστολικής και μέσης αρτηριακής πίεσης σε ηρεμία και κυρίως σε υπομέγιστο έργο,
    γ) με μείωση της καρδιακής παροχής και
    δ) με μείωση του επιπέδου των κατεχολαμινών στο πλάσμα τόσο στην ηρεμία όσο και σε υπομέγιστο έργο.
  • Αυξάνεται η λειτουργικότητα του μυοκαρδίου, με την
    α) αύξηση του όγκου παλμού σε ηρεμία σε ελάχιστη και σε έντονη σωματική δραστηριότητα,
    β) αύξηση του κλάσματος εξώθησης σε ηρεμία και σε άσκηση,
    γ) αύξηση της συσταλτικότητας του μυοκαρδίου και
    δ) στη μείωση του μεταφορτίου.

Τέλος, η σωματική δραστηριότητα αυξάνει την ηλεκτρική σταθερότητα του μυοκαρδίου με τη μείωση της ζώνης ισχαιμίας σε ηρεμία και σε δραστηριότητα, με τη μείωση των κατεχολαμινών στο μυοκάρδιο και την αύξηση της οδού της κοιλιακής μαρμαρυγής.

Η συχνότητα, η διάρκεια και η ένταση της σωματικής δραστηριότητας που οδηγούν στη μείωση των εκδηλώσεων της ισχαιμικής νόσου του μυοκαρδίου αποτελούν αντικείμενο διαφωνίας μεταξύ των ερευνητών. Σύμφωνα με τελευταίες μελέτες, υποστηρίζεται ότι ένα μακροχρόνιο έντονο συστηματικό πρόγραμμα σωματικής δραστηριότητας εμφανίζει ευνοϊκά αποτελέσματα για την υγεία των ατόμων. Από τα δημογραφικά δεδομένα διαπιστώνεται ότι το 60% του ελληνικού πληθυσμού είναι σωματικά μη δραστήριοι. Ένα πρόγραμμα σωματικής δραστηριότητας σε ενήλικα περιλαμβάνει την καθημερινή ενασχόλησή του για τουλάχιστον δέκα (10) λεπτά. Ο τύπος της σωματικής δραστηριότητας δεν φαίνεται να παίζει ρόλο. Σε ασθενή με πιστοποιημένη στεφανιαία νόσο συνιστάται κυρίως η αερόβια δραστηριότητα (άσκηση με ισοτονικού τύπου συστολές των μυών) γιατί οι ισομετρικές (στατικές) ασκήσεις επιβαρύνουν σε μεγαλύτερο βαθμό το καρδιακό έργο. Ακόμα και οι ασκήσεις ενδυνάμωσης των μυών παίζουν σημαντικό ρόλο, αν και έχουν περιορισμούς, γιατί προλαμβάνουν ή αποκαθιστούν τη μυϊκή ατροφία και αδυναμία που χαρακτηρίζουν τους ασθενείς. Έχει βρεθεί επίσης ότι η σωματική δραστηριότητα σε όρθια θέση με συμμετοχή των κάτω άκρων, έχει ευνοϊκότερη επίδραση από τη δραστηριότητα σε καθιστή θέση και τη χρήση των άνω άκρων αφού μειώνει την καρδιακή συχνότητα, την αρτηριακή πίεση και τις απαιτήσεις του μυοκαρδίου σε οξυγόνο.

Παραπάνω αναφέραμε τις θετικές επιπτώσεις της σωματικής δραστηριότητας στο καρδιαγγειακό σύστημα. Παρ' όλα αυτά, η σωματική δραστηριότητα συνοδεύεται και από τον κίνδυνο εμφάνισης επιπλοκών, από τις οποίες η πιο τραγική είναι ο αιφνίδιος θάνατος. Για το λόγο αυτό η συμμετοχή ενός ενήλικα -και ιδίως σε άνδρες που έχουν προδιαθεσικούς παράγοντες κινδύνου- σε κάποιο πρόγραμμα σωματικής δραστηριότητας πρέπει να επιτρέπεται μετά από σοβαρό ιατρικό έλεγχο για αποφυγή τέτοιων δυσάρεστων περιστατικών.

Αρχείο Αναρτήσεων