Καρδιολογικό Βήμα

Πρόληψη και θεραπεία καρδιοπαθειών

Η λειτουργία της καρδιάς

2-imagesΗ καρδιά, είναι το κεντρικό όργανο της κυκλοφορίας του αίματος. Είναι ένα κοίλο μυώδες όργανο, που δέχεται το αίμα που προέρχεται από τις φλέβες και το ωθεί προς τις αρτηρίες, σε κάθε γωνιά του σώματος.

Θέση και ρόλος

Η καρδιά είναι το όργανο του ανθρώπινου σώματος που δίνει στο αίμα πίεση και το ωθεί να κυκλοφορήσει στο εσωτερικό των αρτηριών, με τέτοιο τρόπο, ώστε να φτάσει σε όλα τα όργανα. Είναι κάτι σαν "αντλία" που παίρνει το αίμα από τις φλέβες, στις οποίες βρίσκεται σε χαμηλή πίεση και το στέλνει στις αρτηρίες με υψηλή.  Μαζί με τα αγγεία συναποτελούν το καρδιαγγειακό ή κυκλοφορικό σύστημα, το οποίο αφενός τροφοδοτεί όλα τα κύτταρα του οργανισμού με τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά και αφετέρου αποβάλλει τα άχρηστα προϊόντα του μεταβολισμού τους.

Η καρδιά έχει σχήμα ανεστραμμένης πυραμίδας με την κορυφή προς τα κάτω και αριστερά και την βάση προς τα πάνω και έχει περίπου το μέγεθος της σφιγμένης γροθιάς του κατόχου της.  Βρίσκεται τοποθετημένη στο κέντρο της θωρακικής κοιλότητας, μπροστά από τη σπονδυλική στήλη και περικλείεται σχεδόν εξ΄ολοκλήρου από τους πνεύμονες.  Κατά τα 2/3 βρίσκεται στη αριστερή και κατά το 1/3 στη δεξιά πλευρά του θώρακα.

Ανατομία

Η καρδιά περιβάλλεται από ένα υμένα με δύο φύλλα, το περικάρδιο, ενώ οι εσωτερικές της κοιλότητες καλύπτονται από μια λεπτή μεμβράνη, το ενδοκάρδιο. Ανάμεσα στο περικάρδιο και ενδοκάρδιο βρίσκεται το μυοκάρδιο, το παχύτερο τοίχωμα της καρδιάς, που αποτελείται από συνενωμένες και δυνατές μυϊκές ίνες.  Το χρώμα της καρδιάς είναι βαθύ κόκκινο, αλλά η ομοιομορφία του διακόπτεται από κίτρινες ραβδώσεις, που σχηματίζονται από τη συσσώρευση κυττάρων λίπους.

Κόλποι και κοιλίες

Η καρδιά αποτελείται από τέσσερις μυώδεις κοιλότητες, δύο στην πάνω πλευρά με λεπτά τοιχώματα τα οποία ονομάζονται κόλποι και δύο κάτω, με παχύτερα τοιχώματα, που ονομάζονται κοιλίες.

Ο δεξιός κόλπος της καρδιάς δέχεται το αίμα από όλα τα μέρη του σώματος μέσω των μεγάλωνφλεβών, το προωθεί στη δεξιά κοιλία και από εκεί στην πνευμονική κυκλοφορία με στόχο την οξυγόνωσή του. Στη συνέχεια, το πλούσιο σε οξυγόνο αίμα προωθείται από τους πνεύμονες στον αριστερό κόλπο και από εκεί στην αριστερή κοιλία. Η τελευταία αποτελεί το πιο «δυνατό» και σημαντικό τμήμα του μυοκαρδίου, διότι με τη συστολή της προωθεί το οξυγονωμένο πλέον αίμα σε όλο το σώμα, μέσω της αορτής και των μεγάλωναρτηριών. Στην αορτή το αίμα έχει πίεση πέντε ή έξι φορές υψηλότερη από ό,τι στην πνευμονική αρτηρία.

Οι βαλβίδες

Η καρδιά διαθέτει τέσσερις βαλβίδες που χρησιμεύουν στο να επιτρέπουν την δίοδο του αίματος προς μία μόνο κατεύθυνση και να εμποδίζουν την παλινδρόμησή του κατά τη διάρκεια της καρδιακής συστολής.  Για παράδειγμα, η μιτροειδής βαλβίδα ανοίγει κατά τη διάρκεια της συστολής του αριστερού κόλπου και το αίμα περνάει στην αριστερή κοιλία, ενώ κλείνει κατά τη σύσπαση της κοιλίας και απαγορεύει την αντίστροφη ροή του αίματος προς τον κόλπο. Οι βαλβίδες αποτελούνται από μικρά μέρη πολύ λεπτού, αλλά ιδιαίτερα ισχυρού, ιστού και υποχρεώνουν το αίμα που βρίσκεται στην καρδιά να κυλάει προς μια μοναδική κατεύθυνση.

Αυτές οι βαλβίδες είναι η τριγλώχινα (μεταξύ δεξιού κόλπου και δεξιάς κοιλίας), η πνευμονική (μεταξύ δεξιάς κοιλίας και πνευμονικής αρτηρίας), η μιτροειδής ή διγλώχινα (μεταξύ αριστερού κόλπου και αριστερής κοιλίας) και η αορτική (μεταξύ αριστερής κοιλίας και αορτής).

Οι στεφανιαίες αρτηρίες

Η καρδιά τρέφεται από ένα εξειδικευμένο σύστημα αγγείων, τις στεφανιαίες αρτηρίες, τη δεξιά και την αριστερή, που έχουν διάμετρο μόλις 3-4 χιλιοστά του μέτρου.

Πρέπει να διευκρινιστεί ότι το αίμα που κυκλοφορεί και στέλνεται σε όλο το σώμα από την καρδιά δεν την τρέφει, απλώς περνά μέσα από τις κοιλότητές της. Για τη θρέψη της υπάρχουν ειδικές αρτηρίες, οι οποίες εκφύονται από την αορτή, λίγο πάνω από την έξοδο της από την αριστερά κοιλία. Οι στεφανιαίες αρτηρίες λίγο μετά την έκφυσή τους από την αορτή εισχωρούν κατευθείαν στη καρδιά και διακλαδίζονται μέσα στο μυοκάρδιο σε πολυάριθμους μικρότερους κλάδους και αυτοί σε πυκνό δίκτυο τριχοειδών. Οι στεφανιαίες αρτηρίες, επίσης, διέρχονται από την επιφάνεια της καρδιάς και ενώνονται στο πίσω τμήμα της, σχηματίζοντας, έτσι, ένα σχήμα σαν στεφάνι, απ΄όπου παίρνουν και το όνομά τους.  Η καρδιά, δηλαδή, τρέφεται μέσω μίας δικής της μικρής και ανεξάρτητης κυκλοφορίας.

Σε περίπτωση στεφανιαίας νόσου, οι στεφανιαίες αρτηρίες αναπτύσσουν στένωση (σαν ένας σωλήνας νερού που πιάνει "πουρί") και ο καρδιακός μυς αρχίζει να στερείται το αίμα και το οξυγόνο που τόσο χρειάζεται, με αποτέλεσμα να υπολειτουργεί.

Λειτουργία

Η καρδιά είναι μια μυϊκή αντλία στον θώρακα που εργάζεται διαρκώς, ωθώντας μέρα-νύχτα αίμα σε όλο το σώμα, ενώ συσπάται και χαλαρώνει 100.000 φορές την ημέρα.  Η βασική λειτουργία της καρδιάς είναι να ωθεί, μέσω μεγάλων αρτηριών, ανοιχτό κόκκινο, πλούσιο σε οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά αίμα σε όλο το σώμα. Όταν το οξυγόνο απορροφηθεί από τους ιστούς, οι φλέβες παραλαμβάνουν το αίμα, το οποίο είναι πλέον σκούρο κόκκινο και με χαμηλή περιεκτικότητα σε οξυγόνο και το μεταφέρουν πίσω στην καρδιά. 

Η καρδιά έχει δύο τμήματα, καθένα από τα οποία λειτουργεί ως ξεχωριστή αντλία. Τα δυο αυτά τμήματα με τη σειρά τους χωρίζονται σε δύο θαλάμους και έτσι δημιουργούνται τέσσερις συνολικά θάλαμοι. Οι θάλαμοι που βρίσκονται προς τα πάνω λέγονται κόλποι και δρουν ως συλλέκτες αίματος, ενώ οι κάτω λέγονται κοιλίες και δρουν ως προωθητήρες. Το δεξιό τμήμα της καρδιάς δέχεται αίμα από τις φλέβες όλου του σώματος και το ωθεί στους πνεύμονες, για να οξυγονωθεί και πάλι. Η αριστερή πλευρά συγκεντρώνει το αίμα που επιστρέφει από τους πνεύμονες και το ωθεί στους ιστούς όλου του σώματος, για να τους εφοδιάσει με αίμα.

Για να φθάσει το αίμα σε όλα τα όργανα και τους μυς, πρέπει να ωθείται με μεγάλη πίεση. Ο καρδιακός μυς είναι αρκετά δυνατός για να ασκεί αυτήν τη λειτουργία, εργαζόμενος αδιάκοπα για ολόκληρη τη ζωή του ανθρώπου.  Για να εργαστεί αποτελεσματικά, όμως, η καρδιά χρειάζεται πολύ καλή παροχή αίματος, η οποία εξασφαλίζεται από τις στεφανιαίες αρτηρίες και τους κλάδους τους.

Ο συντονισμός της λειτουργίας της καρδιάς γίνεται με ηλεκτρικά ερεθίσματα, που παράγονται από τον φλεβόκομβο, ένα φυσικό βηματοδότη, ο οποίος αποτελείται από ένα σύνολο νευρικών κυττάρων σε μέγεθος κεφαλής καρφίτσας, που εντοπίζεται στο άνω τοίχωμα του δεξιού κόλπου.

Οι χτύποι της καρδιάς

Η μέση καρδιακή συχνότητα, οι σφύξεις δηλαδή της καρδιάς, είναι περίπου 70 ανά λεπτό. Έτσι, η καρδιά κτυπάει συνολικά 100.000 φορές την ημέρα, 38 εκατομμύρια φορές τον χρόνο, ενώ σε ένα άτομο 70 ετών έχει κτυπήσει 2,5 δισεκατομμύρια φορές.

Το καρδιακό έργο

Σε κάθε συστολή της καρδιάς εκτοξεύονται περίπου 70 κυβικά εκατοστά (ml) αίματος. Εάν η μέση καρδιακή συχνότητα είναι 72 σφύξεις ανά λεπτό, εκτοξεύονται 5 λίτρα αίματος το λεπτό, 7.200 λίτρα ανά ημέρα, 2.628.000 λίτρα ανά έτος και 184.086.000 λίτρα σε ολόκληρη τη ζωή ενός ατόμου 70 ετών.

Η υγεία της καρδιάς

Η υψηλή αρτηριακή πίεση, η παχυσαρκία, η καθιστική ζωή και η υψηλή χοληστερόλη μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο ανάπτυξης καρδιακής νόσου, κάνοντας επιτακτική την ανάγκη οργάνωσης εθνικών προγραμμάτων πρόληψης.  Σημειώνεται ότι σήμερα τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελούν την πρώτη και κύρια αιτία θανάτου στο δυτικό κόσμο.

Καρδιά και συναίσθημα

Εδώ και αιώνες οι άνθρωποι έχουν χαρακτηρίσει την καρδιά και ως κέντρο του συναισθηματικού μας κόσμου, αποδίδοντάς της κάθε χαρά, έρωτα ή και λύπη της ανθρώπινης ύπαρξης.  Ακόμα και η ανακάλυψη του κέντρου συναισθημάτων του εγκεφάλου δεν στάθηκε ικανή να κλέψει από τους ρομαντικούς την αίγλη της καρδιάς ως κέντρο κάθε καλού ή κακού ανθρώπινου αισθήματος.  Πολλοί ισχυρίζονται, μάλιστα, ότι τα κέντρα συναισθημάτων του εγκεφάλου ελέγχονται εμμέσως από την καρδιά, αφού η λειτουργία τους σχετίζεται με την πίεση του αίματος που φτάνει σ΄αυτά.

Σε κάθε περίπτωση, πάντως, παραβλέποντας το γεγονός ότι η καρδιά δεν είναι τίποτε παραπάνω από μια ηλεκτρική αντλία που λαμβάνει και ωθεί αίμα, οι ποιητές δεν θα σταματήσουν ποτέ να την υμνούν ως γενέτειρα των γλυκύτερων ή και των σκληρότερων ανθρώπινων συναισθημάτων…

Πηγή:  Γιάννης Στεφανογιάννης, ''Χανιώτικα Νέα'', 23-2-2011

Αρχείο Αναρτήσεων